HAYATIN KAYNAĞI

HAYATIN KAYNAĞI

“Nasıl uyumlanacaksın sen bu dünyaya? İnsanlarla bir arada yaşamak zorundasın, biliyorsun. Bunun yalnızca iki yolu var. Ya onlara katılırsın ya da onlarla savaşırsın…”

Bazı sözler vardır; zihnimizin bir köşesine yerleştikten sonra üzerinden yıllar geçse de etkisini kaybetmez. Rus asıllı Amerikalı yazar Ayn Rand’ın 1943 yılında kaleme aldığı ilk büyük edebi başarısı “Hayatın Kaynağı” (The Fountainhead) tam da böyle bir eser. Yıllar önce okuduğumda beni derinden etkileyen bu kitap, karakterleriyle hala zihnimde özel bir yere sahip.

Rand, idealist genç bir mimar olan Howard Roark’un hikayesini anlatırken sadece mimarlık mesleğini değil; insanın kendi egosunu, doğrularını ve toplumla arasında kurduğu ilişkiyi de sorgulatıyor. Roark’ın kendi yolunda ilerlerken aldığı kararlar çoğu zaman okuyucuya “Bu kadarı da olmaz” dedirtse de hikâye ilerledikçe, insanın kendiyle ve dünyayla kurduğu ilişkinin ne kadar karmaşık olduğu da belirgin bir şekilde ortaya çıkıyor.

Roman, özellikle üç ana karakter üzerinden ilerliyor:

Howard Roark: Duruşundanasla taviz vermeyen, uyum sağlamak için değil, kendi doğrularını yaşayabilmek için mücadele eden genç bir mimar. Okulun klasik ve geleneksel yöntemlerini reddettiği için son sınıfta okuldan atılması bile idealist duruşunu bozmuyor. Aslında onun mücadelesi dış dünyayla değil; kendi idealleriyle ilgili.  

Dominique Francon: Güzelliği ve zekasıyla dikkat çeken; ancak kendisine biçilen roller yüzünden sürekli içsel çatışma yaşayan karmaşık bir kadın.

Peter Keating: Roark’ın tam tersi, yaratıcılığı değil, başkalarının beğenisini, popülerliği seven alkış peşinde koşan bir mimar. Beğenilmek için taklit eserler üretmekten çekinmeyen; fakat Roark’ın sahip olduğu ilkeli duruşa da asla sahip olamayan bir kişilik.

Bu üç karakter, insanın zaafları, tutkuları, korkuları ve idealleriyle verdiği mücadelenin temsilcileri. Rand, bu çatışmayı karakterler arasında öyle ustalıkla kuruyor ki, kitap yalnızca bir roman olmaktan çıkıp insan doğasının gerçeklerini de gözler önüne seriyor.

Kitabın belli noktasından sonra insan kendine şu soruları sormadan da edemiyor:

Kimim ben?

Kime göre yaşıyorum?

Benim doğrularım gerçekten benim mi?

Beni ben yapan şey ne?

Toplumun beklentilerinden sıyrılma isteğiyle başlayan bu kimlik arayışı, insanın kendi değerlerini, yaratıcılığını ve üretme arzusunu keşfetmesiyle yanıt buluyor. Kendin için yaşamak her zaman kolay olmasa da insanı gerçekten özgürleştiren bir seçim haline geliyor. Kendi değerlerini merkeze alan birey, toplumla çatışmak yerine kendine ait bir duruşla var olmayı öğreniyor.

Ayrıca kitapta yer alan bazı cümleler o kadar güçlü ki, anlatılmak isteneni tek başına özetleyebiliyor. Beni en çok etkileyenlerden bazıları:

• “Ben hiçbir şeyin simgesi olmak istemiyorum. Ben yalnızca benim.”

• “Aptallıktan yapılan kötülüğü anlarım. Cehaletten yapılan kötülüğü de anlarım; ama bilerek yapılan kötülüğü anlayamam.”

• “Bir fikri yargılamaktansa bir insanı yargılamak çok daha kolay gelir.”

• “Sevgiden en çok söz edenler, onu hiç hissetmeyenlerdir.”

• “İnsanlara baktığımda uzun süre anlayamadığım oydu. Kendi benlikleri yok. Başkalarının içinde yaşıyorlar.”

• “Diyelim ki ben 60 sene yaşayacağım. Bu zamanımın çoğu çalışarak geçecek. Çalışmak için kendime iyi bir iş buldum diyelim. Eğer o işi sevmezsem bu 60 sene bana işkenceden başka hiçbir şey olmaz.”

• “En kanlı savaşlar, ya aynı dinin farklı mezhepleri arasında, ya da aynı ırktan gelme kardeşler arasında çıkan savaşlardır.”

• “İnsan sonunda istediği yere vardığında, yolda başına gelenleri unuturmuş.”

• “Dünyayı ileriye götürenler ve hayata anlam katanlar, o az sayıda kişilerdir ve bende her zaman o az sayıda kişiye seslenmeye çalışmışımdır. Ötekiler beni hiç ilgilendirmez; ihanet ettikleri ne ben ne de Hayatın Kaynağıdır. Onlar kendi ruhlarına ihanet etmektedirler.”

…

Bu cümleler, aslında Ayn Rand’ın bu kitabı yazma amacını açıkça ortaya koyuyor. Ve kitabın sonunda okuyucu: “İnsan, kendi ideallerinden vazgeçmeden ruhunu ve varoluşunu koruyarak yaşayabilir mi?” sorusunu soruyor.

Kendi doğrularıyla yaşayan insan, tıpkı Roark gibi belki zor bir yol seçiyor; fakat o yolun sonunda kazandığı şey başkalarının onayı değil kendi öz benliği oluyor. Belki de “Hayatın Kaynağı” tam olarak bunu hatırlatıyor. İnsanı insan yapan, başkalarının onayı değil; kendi öz benliğini koruyabilme cesaretidir.

Bu yüzden Roark’ın hikayesi yalnızca bir mimarın mücadelesi değil; insanın kendiyle idealleriyle ve başkalarının beklentileriyle verdiği mücadelenin yansıması olduğudur. Kitap, okuyucuya şu gerçeği de hatırlatıyor: Kim olduğunu, neye inandığını ve hangi yaşamı seçmek istediğini yalnızca kendin belirleyebilirsin. Çünkü her insanın içinde, bir yanda kolay olanın rahatlığı, diğer yanda doğru olanın yalnızlığı vardır. Hayat ise bu iki yol arasında yaptığımız seçimlerle şekillenir.

Ve sonunda geriye tek bir gerçek kalır:

Kendi hayatının mimarı olmayı seçenler, ne kadar zorlanırlarsa zorlansınlar, en sağlam yapıyı dışarıda değil, kendi içlerinde inşa ederler. Bu nedenle, “Hayatın Kaynağı”, yalnızca bir roman değil; insanın kendi özünü arama çabasına tutulmuş bir aynadır.