“Osmanlı’nın Torunları mıyız, Cumhuriyet’in Çocukları mı?”
Uzunca bir süredir sosyal medyada, sokakta, kahvede, hatta evde televizyon karşısında bile aynı tartışmaya rastlıyoruz:
“Biz Osmanlı’nın torunlarıyız!”
“Hayır efendim, biz Cumhuriyet’in çocuklarıyız!”
Bazen o kadar hararetleniyor ki, sanırsın iki taraf birbirinden tamamen farklı gezegenlerde yaşıyor. Halbuki aynı mahallede fırında ekmek ile pide sırasında bekleyen kişiler bunlar…
Ama işte, ana mesele şu:
Bu tartışma artık tarih tartışması değil, kimlik tartışması. Üstelik kaynaklarımız da belli:
Sosyal medya akışlarımız, televizyon tartışmaları, kahve muhabbetleri, modern zamanın Aziz Sancar–Haluk Levent arası kültürel karması gibi… Yani; Hem bilim hem duygu; hem akıl hem yürek; hem laboratuvar hem sahne; hem Nobel hem Ahbap.
Aynı anda hem gelenek hem modernlik,
hem akıl hem gönül…
Tam bir Türkiye sentezi.
Bu yüzden gelin bu meseleyi biraz vizyoner ve akılcı bir pencereden konuşalım.
1. Osmanlı Hanedandı; Hepimiz Osmanlı’nın Torunu Muyuz?
Köşe yazarı ciddiyetiyle değil, mahalle sakini doğallığıyla söyleyeyim:
Elbette hepimiz Osmanlı padişahlarının kanından gelmiyoruz.
Ama bir dakika…
Tarih sadece kan bağı değildir.
Tarih bir coğrafya, bir hafıza, bir alışkanlık, bir mahalle davranışıdır.
Bu topraklarda yaşayan herkes “evet istisnasız herkes” Osmanlı kültürünün duvar gölgesinde büyüdü.
Sokakta simit yerken bile Osmanlı’dan miras bir düzen içinde yaşıyoruz:
Simit, sokak, mahalle kültürü, kaybolmayan alışkanlıklar…
Dolayısıyla “Biz Osmanlı’nın torunuyuz” diyenler, soyağacı çıkarmıyor; bir kültürel devamlılığı sahipleniyor.
Bu da kötü ya da yanlış bir şey değil.
2. “Cumhuriyet’in çocuklarıyız!”
Doğru. Hem de çok doğru.
Çünkü bugün nefes aldığımız özgürlük alanı, seçme–seçilme hakkı, başımıza bir şey gelmeden “Bu böyle olmaz!” diyebilme cesareti…
Hepsi Cumhuriyet kazanımı.
Cumhuriyet bize şunu söyledi:
“Sen bireysin. Bu ülkenin ortağısın.”
Osmanlı’dan aldığımız mirası modern bir çerçeveye koyan da Cumhuriyettir.
E peki, neden insanlar bunu bir taraf olma meselesine dönüştürüyor?
3. Çünkü Bugün Siyasetin En Kolay Malzemesi: Tarih
Siyasetçiler için tarih, şehir meydanında dağıtılan broşür gibi kullanışlı:
İsteyene Osmanlı nostaljisi, isteyene Cumhuriyet romantizmi…
Bir taraf çıkıyor diyor ki:
“Biz ecdadın torunlarıyız!”
Öbürü diyor ki:
“Biz laik Cumhuriyet’in sahipleriyiz!”
Gerçekte ise ikisi de haklı ama eksik.
Tartışmayı büyüten şey “yanlış bilgi” değil, duygusal sahiplenme.
Herkes kendine bir sığınak arıyor.
Biri geçmişe yaslanıyor, biri geleceğe.
Ama aynı gemideyiz.
Hatta aynı masada çay içiyoruz.
4. Asıl Gerçek ise Şu:
Biz Hem Osmanlı’nın Mirasçısıyız
Hem Cumhuriyet’in Çocuğuyuz.
Bu iki dönem birbirine rakip değil.
Biri kökümüz, biri dalımız.
Biri arka bahçemiz, biri ön kapımız.
Arka bahçeyi yok sayarsan geçmişin boşalır,
ön kapıyı kapatırsan geleceğin kararır.
Yani; “Geçmişi inkâr eden geleceği inşa edemez; geçmişte takılı kalan ise geleceğe yürüyemez.”
5. Halk Bu Soruyu En Çok Şöyle Soruyor
– “Osmanlı’yı sevenler Cumhuriyet’i küçümsüyor mu?”
– “Cumhuriyet’i savunanlar Osmanlı’dan utanç mı duyuyor?”
– “Niye sürekli bir taraf seçmek zorundaymışız gibi davranılıyor?”
– “Bu tartışma gerçekten bizim mi, yoksa siyasetin mi?”
Cevabı net:
Tartışmanın büyük kısmı halkın değil, siyasetin tartışmasıdır.
Halk sadece içine çekiliyor. Dikkat edelim!
6. Bugün Bu Tartışmanın Alevlenme Sebebi Ne Peki?
Son yıllarda ekonomi sıkışık, toplum yorgun, gençlerde de gelecek kaygısı fazla…
İnsanlar da kimliklerine sarılmaya başladı.
Bir taraf “kökümü kaybetmeyeyim” diyor.
Bir taraf “kazandıklarımı kaybetmeyeyim” diyor.
Ve sonuç:
Kök + kazanım = Türkiye.
Bu kadar matematiksel aslında.
7. Biraz da İronik Yaklaşırsak Konuya:
Osmanlı torunu olmak için soyağacı çıkaranları görüyoruz.
Cumhuriyet çocuğu olmak için Nutuk ezberleyenleri de…
Ama ikisinin de ortak noktası şu:
İkisi de bu topraklara ait;
ikisi de aynı bayrağın altından konuşuyor.
Tartışmanın mizahı şurada:
Aynı kahvede oturan iki kişi, aynı çayı içerek birbirine diyor ki:
“Sen değilsin!”
“Hayır sen değilsin!”
O çay bile Osmanlı – Cumhuriyet senteziyle geliyor:
Osmanlı’dan kalan çay kültürü + Cumhuriyet’in sanayi devrimiyle gelen çay üretimi.
Ne güzel değil mi?
8. SONUÇ
Biz ne tamamen Osmanlı’yız,
ne sadece Cumhuriyet.
Biz ikisini de taşıyan, üçüncü bir yoluz: Türkiye.
Bu ülkenin kimliği iki dönem arasında sıkışmış değil;
iki dönemin toplamından doğmuş bir akıştır.
Geçmişin mirasını alır, geleceğin vizyonuna koyarsın.
Tıpkı iyi bir mimar gibi:
Temeli Osmanlı’dır,
katları Cumhuriyettir,
mimari çizgisi ise bugünün Türkiye’sidir.
Ve en güzel tarafı…
Bu tartışmanın tek bir kazananı olabilir:
Ortak akıl.
Çünkü tarih kavga ederek değil,
konuşarak, anlayarak,
bazen de tebessüm ederek ilerler…
